سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
198
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
سكّاكى در تعريف مجاز اين عبارت را آورد : الكلمة المستعملة فى غير ما وضعت له بالتحقيق الخ . قيد [ تحقيق ] را از اينجهت در تعريف آورد كه استعاره را شامل شود چه آنكه استعاره نيز از افراد مجاز لغوى محسوب مىشود و سابقا به آن اشاره شد و گفتيم : استعاره در موضوعله تأويلى استعمال شده نه تحقيقى لذا اگر وضع را به [ تحقيق ] مقيّد نمىنمود استعاره در تعريف مجاز داخل نمىشد چه آنكه استعاره در غير موضوعله تأويلى استعمال نشده است . نقد شارح بر سكاكى سپس شارح گويد : ظاهر عبارت صاحب مفتاح در اينجا فاسد است زيرا گفته است : اينكه گفتم بالتّحقيق خواستهام احتراز كنم از اينكه استعاره از تعريف خارج نشود . وجه فساد اين عبارت آنست كه خيلى روشن و ظاهر استكه احتراز از خروج استعاره مىباشد نه از عدم خروجش لذا واجب است كلمه [ لا ] نافيه را در كلام وى زائد دانست يا بگوئيم معناى كلام او اينستكه : قيد [ بالتحقيق ] را در تعريف مجاز آوردهام براى اينكه احتراز كنم از اينكه استعاره از تعريف خارج نشود .